Geluk en vriendschap volgens Aristoteles | Paul van Tongeren

Samen langzaam de Ethica van Aristoteles lezen. Op Griekse bodem! Samen met Paul van Tongeren.

Je bent welkom van 23 tot en met 29 augustus 2020.

‘Zonder vrienden zou niemand willen leven, ook al bezat hij alle andere goede dingen’

Iedereen streeft naar geluk, maar wat is geluk? En allemaal hechten we veel waarde aan vriendschap, maar wat is echte vriendschap en hoe doe je dat, een goede vriend(in) zijn? En kun je gelukkig zijn zonder vrienden? Kan Aristoteles ons hierover iets leren?

Door de geschiedenis heen heeft de Ethica van Aristoteles een zeer grote invloed gehad op filosofen, kerkvaders, schrijvers, geleerden en politici. Eeuwenlang was het de autoriteit op het gebied van de moraal. De Ethica van Aristoteles werd een tijd geleden zelfs uitgeroepen tot het belangrijkste boek uit de geschiedenis van de filosofie.

ethica klein

Langzaam lezen met Paul van Tongeren

Wie een filosoof wil leren kennen, moet diens teksten lezen. Deze cursus biedt een grondige kennismaking met de praktische filosofie van Aristoteles (384-322) en met name zijn gedachten over vriendschap, door de lectuur van een van de belangrijkste boeken uit de geschiedenis van de filosofie, de Ethica Nicomachea. De tekst zal worden ingeleid en uitgelegd, en we zullen proberen te doen wat elke filosoof van zijn lezers verwacht: goed lezen, dat is: langzaam lezen en de tekst confronteren met onze eigen ervaringen. Het is een sensationeel gevoel om zin voor zin te gaan begrijpen wat Aristoteles je wil zeggen.

Tijdens de colleges wordt gebruik gemaakt van 'Ethica Nicomagea', uitgave Historisch Uitgeverij Groningen, ISBN 9789065540058. Dit boek sturen we je toe als je hebt gereserveerd (en de cursus definitief doorgaat). Als je het al bezit, zullen we een alternatief verzinnen.

.

week Paul van Tongeren 2019 6Paul van Tongeren (links) in de vallei van Katharo.


Wat is een geslaagd leven?

Centraal in de Ethica Nicomachea (zoals het volledig heet) staat de vraag hoe je een gelukkig en geslaagd leven kunt realiseren. Aristoteles maakt een diepgaande en scherpe analyse van de opvattingen, karaktertrekken en intellectuele vermogens van de mens. Hij benoemt de goede en slechte eigenschappen van de mens, de emoties en de fundamentele waarden in het menselijk leven, zoals verstandigheid, besef van maat, moed, rechtvaardigheid en … vriendschap. Aristoteles laat op indringende wijze zien dat er op het gebied van de moraal geen exacte normen bestaan en dat elke ethische theorie moet uitgaan van de menselijke natuur en de manier waarop mensen zich in alledaagse situaties gedragen.

Wij zullen in onze lectuur van de Ethica uiteindelijk inzoomen op Aristoteles’ prachtige teksten over eudaimonia en vriendschap.

week Paul van Tongeren 2019 34

 

Eudaimonia

Kern van de ethiek van Aristoteles is de oriëntatie op het einddoel: eudaimonia, een leven dat ‘lukt’ en daarom gelukkig is. Hij legt uit waarin zo’n leven bestaat en gaat vooral in op de vraag hoe je dat voor elkaar krijgt. Dat leidt tot een uitwerking van de deugden of ‘voortreffelijke houdingen’. De ethiek van Aristoteles wordt niet voor niets vaak aangeduid als ‘eudaimonistische ethiek’ en als ‘deugdenethiek’.

Vriendschap

Volgens Aristoteles is de vriendschap de bekroning van het gelukkige leven. Hij besteedt in zijn Ethica aan geen enkel onderwerp zo uitgebreid aandacht als aan de vriendschap: twee hele boeken worden eraan gewijd. Daarin komen allerlei vragen aan de orde die ons kunnen helpen kritisch naar onze eigen vriendschappen te kijken: hij geeft een definitie van vriendschap, onderscheidt verschillende soorten vriendschappen, laat zien hoe vriendschappen ontstaan en ophouden te bestaan en onderzoekt hoe het eigenlijk kan, dat iemand die gelukkig is toch vrienden nodig heeft. Want ‘zonder vrienden zou niemand willen leven, ook al bezat hij alle andere goede dingen’.

Vriendschap is volgens Aristoteles een welbepaalde soort van liefde, anders dan de manier waarop we van (lekkere, leuke, mooie) dingen houden, maar ook anders dan de verliefdheid en de passionele liefdesverhouding. Het heeft er alle schijn van dat de vriendschap volgens Aristoteles de hoogste vorm van liefde is.

Vriendschapsliefde en eigenliefde

Een van de opmerkelijkste teksten van Aristoteles over vriendschap gaat over de verhouding tussen vriendschapsliefde en eigenliefde. Volgens hem kan iemand geen vriend zijn als hij niet eerst ook met zichzelf bevriend is. Maar de meest uitdagende stelling in dit verband is wel deze, dat de vriend een alter ego is. Je zult erachter komen wat hij daarmee bedoelt.

In een bespreking van de hele Ethica en het geduldige lezen van het traktaat over de vriendschap daarin, zullen we niet alleen Aristoteles’ theorie van het goede leven leren kennen, maar ook onze eigen gedachten over en ervaringen met vriendschap leren verhelderen.

WEEKPROGRAMMA

Aristoteles, Ethica Nicomachea. We lezen de tekst in Nederlandse vertaling. Vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Christine Pannier en Jean Verhaeghe. Historische Uitgeverij (Groningen) 1999.

Maandag

Thema: De praktische filosofie van Aristoteles: ruim 2000 jaar oud en nog steeds actueel.

9.00 - 13.00 uur op Villa Dio Petres
Inleidende ochtend waarin het boek dat we gaan lezen wordt geïntroduceerd via een inleiding over leven en denken van Aristoteles. Ook besteden we aandacht aan de vraag waarop we verdacht moeten zijn als we een tekst lezen die zo lang geleden geschreven is. Zijn de omstandigheden niet te verschillend om nog iets te kunnen aanvangen met een theorie van meer dan 2000 jaar oud? Of zijn wij 21ste eeuwers behalve ‘modern’ of zelfs ‘post-modern’, ook nog altijd ‘pre-modern’? We lezen de eerste regels van de Ethica en denken aan de hand daarvan na over verschil en overeenkomst tussen Aristoteles’ en onze vanzelfsprekendheden.

Lunch op eigen gelegenheid

18.00 uur: op Villa Dio Petres
Film over het (biologisch) onderzoek van Aristoteles op Lesbos: Aristotle’s Lagoon en aansluitend diner op Villa Dio Petres.

Dinsdag

Thema: Geluk en deugd.

9.00 - 10.30 uur op Villa Dio Petres
De ethiek van Aristoteles wordt veelal aangeduid als ‘deugdenethiek’. Vandaag lezen we wat hij schrijft over de deugd in het algemeen, over de twee soorten van deugden die hij onderscheidt en met name over de karakterdeugden. Wat betekent het dat deugden ‘houdingen’ zijn, hoe verwerf je de deugden, hoe onderscheid je tussen echte en schijndeugden?
12.50 uur: korte video-presentatie over vallei van Katharo en vertrek naar de vallei van Katharo.

Katharo

De vallei van Katharo

13.30 uur: In de prachtige vallei van Katharo wordt door Argyro op een houtvuur een origineel Kretenzische lunch voor je bereid.

Na de lunch gaan we oefenen met Aristoteles’ deugdenleer. Kunnen we zijn theorie van ‘de deugd als een midden tussen twee extremen’ zelf in praktijk brengen? Herkennen we de rol van het voorbeeld in onze morele oriëntatie?

Diner op eigen gelegenheid

Woensdag

Thema: Over vriendschap 

9.00 uur: vertrek naar de archeologische opgraving van de Dorische stad Lato

9.00 - 10.30 uur in de oude Dorische stad Lato, 4e eeuw voor Chr., de periode van de Griekse filosofen Socrates, Plato, Aristoteles…
Een toepasselijke les op de trappen van Lato over de betekenis van philia in de Oudheid.

Philia is het Griekse woord voor ‘vriendschap, maar staat eigenlijk voor veel meer dan voor wat wij vriendschap noemen. De Oudheid onderscheidt vele vormen van philia: van de Griekse pederastie tot de Romeinse politieke ‘cliëntelie’; van de algemene mensenliefde tot de intieme vriendschap. Dat brede palet vormt de achtergrond voor wat we in de cursus toespitsen. Want wij concentreren ons in het vervolg vooral op wat Aristoteles ons kan leren over dat wat wij tegenwoordig ‘vriendschap’ noemen.

Paul van Tongeren in Lato

10.30 - 13.00 uur op Villa Dio Petres
We lezen Boek VIII van de Ethica en denken na over Aristoteles’ definitie van vriendschap, zijn (normatieve) onderscheid tussen soorten vriendschap, over de vraag of vrienden aan elkaar gelijk moeten zijn en hoeveel ‘echte vrienden’ je eigenlijk kunt hebben.

13.00 uur: wandeling (15 minuten) naar het restaurant van Maria in Kroustas

14.30 uur: vertrek naar Historic Parc van Kroustas (30 minuten rijden) voor een stilte-wandeling van 1,5 uur. Hans Rutten legt op 4 plaatsen kort uit waar je bent. Circa 3.500 jaar geleden stonden hier 250 Minoïsche boerderijen en zijn er veel offergaven in de bergen gevonden. Sommige stukken hebben een sterk spiritueel karakter.

Borrel op Villa Dio Petres

Diner op eigen gelegenheid

Donderdag

Thema: Vriendschap, geluk en eigenliefde

9.00 - 13.00 uur op Villa Dio Petres
We lezen boek IX van de Ethica en denken na over de verhouding tussen liefde voor de vriend en liefde voor je zelf: kun je van een vriend houden als je niet ook van je zelf houdt? Zijn er spanningen tussen die twee liefdes? En als vriendschap een soort aanhankelijkheid aan, en daarmee een soort afhankelijkheid van de ander impliceert, wat betekent dat dan voor het geluk? Hoe kun je gelukkig zijn als je geluk deels in de handen van een ander ligt?

13.00 uur: buffetlunch op Villa Dio Petres

14.30 uur: vertrek naar het charmante plaatsje aan zee: Mochlos. Het is heerlijk om daar even te zwemmen of te relaxen.

MochlosMochlos

17.00 uur: we verzamelen gedachten die in de loop van de week zijn opgekomen bij de vragen waarmee we aan het begin van de week onze lectuur en reflecties zijn begonnen.

18.30 uur: diner in Mochlos.

Vrijdag

Thema: Alles wat nog niet aan de orde kwam

9.00 - 10.45 uur op Villa Dio Petres

We besteden het eerste deel van de ochtend aan het samen lezen van passages die de deelnemers hebben geselecteerd maar waaraan nog geen of te weinig aandacht werd besteed.

11.00 – 13.00 uur op Villa Dio Petres

We sluiten af met een uitzicht over de geschiedenis van het denken over vriendschap na Aristoteles (waarbij auteurs als Epicurus, Cicero, Seneca, Augustinus, Montaigne, Kant, Nietzsche, Simone Weil aan de orde komen – zij het slechts ‘in vogelvlucht’)

13.00 uur lunch in Kritsa

Middag vrij

19.00 uur: afscheidsdiner op Villa Dio Petres

Zaterdag

Het laatste ontbijt

Datum 

Je bent welkom van 23 tot en met 29 augustus 2020

Je kamer

Kies voor het gezellige dorpspension Argyro óf voor de luxere zeer rustig gelegen Villa Dio Petres. 

Voor de 6 nachten die je tijdens de cursus op Villa Dio Petres verblijft wordt een meerprijs berekend.
Deze meerprijs dekt ongeveer de helft van de werkelijke meerprijs.

  • € 60 voor de éénpersoonskamer in de suite met gedeelde badkamer (één kamer beschikbaar) en een eigen riant terras;
  • € 90 voor de tweepersoonskamer  in de suite met gedeelde badkamer (één kamer beschikbaar) en een eigen riant terras;
  • € 120 voor een tweepersoonskamer met eigen badkamer (nog één beschikbaar voor 2 deelnemers die willen delen)

De meerprijzen zijn per kamer en voor de gehele cursusperiode. Dus niet per nacht. De kamers worden tijdens de cursus goed schoongehouden. Bedlinnen wordt in overleg verschoond, badlinnen naar wens.

Ga voor alle details naar alle info over je kamerkeuze.

Prijzen

De prijzen zijn € 1.285,-- per persoon bij twee personen op een tweepersoonskamer, € 1.335,-- voor een éénpersoonskamer en € 1.395,-- per persoon bij één persoon op een tweepersoonskamer. Dit is voor een (bijna) geheel verzorgde week, exclusief vlucht en transfers. De prijs voor de transfers van en naar Heraklion is € 45 enkele reis, per persoon.

Dit is inclusief:

  • cursusboek;
  • docent;
  • cursusmaterialen;
  • 6 nachten logies in een airconditioned kamer;
  • 6 maal ontbijt;
  • alle in het programma genoemde gezamenlijke picknicks, lunches en diners;
  • gezuiverd water bij alle gelegenheden;
  • koffie/thee, gezuiverd water en vruchtensappen tijdens de door ons verzorgde gezamenlijke momenten;
  • enkele glazen wijn of bier tijdens de door ons geserveerde maaltijden;
  • tafelwater bij alle maaltijden;
  • excursies naar bijzondere plekken;
  • toegangskosten voor bezienswaardigheden in het programma;
  • het dagelijks vervoer naar de Academie (Villa Dio Petres) vanuit pension Argyro;
  • alle vervoer bij de excursies;
  • incidenteel vervoer binnen de vrije momenten indien dit logistiek inpasbaar is;
  • boekingskosten.

De prijs is exclusief:

  • vluchten;
  • transfers naar je verblijf;
  • 3 maaltijden;
  • zelf bestelde frisdranken en alcoholische dranken, vruchtensappen, koffie/thee en andere versnaperingen tijdens de maaltijden in restaurants of andere gelegenheden;
  • persoonlijke uitgaven;

Transfers van en naar de luchthaven Heraklion
We halen je op van (de luchthaven van) Heraklion en brengen je naar (de luchthaven van) Heraklion voor € 45,-, per persoon, enkele reis. Het is een rit van ruim een uur. Een taxi kost € 75 à € 100 enkele reis. Je kunt ook de regionale bus nemen naar Agios Nikolaos. Dat kost momenteel € 7,70. 
Aansluitend kun je dan de bus nemen naar Kritsa (€ 1,80).
Bij boeking krijg je alle verdere informatie.

Een exclusieve week voor een beperkte groep

Het minimaal aantal deelnemers voor deze cursus is 8 en het maximum is 16 deelnemers.

Gastenboek

Lees de ervaringen van eerdere gasten in het gastenboek van Paul van Tongeren 2019.

Wie is Paul van Tongeren?

Lees hier meer over Paul van Tongeren.

Reserveer nu (vragen met * zijn verplicht in te vullen).

Je e-mailadres eindigt op @yahoo.com. De ervaring leert dat ons systeem je reservering dan niet goed verwerkt. Gebruik a.u.b. een ander mailadres of stuur een mailtje naar info@evdaimonia.com. Dankjewel.
Geen e-mailadres gebruiken dat eindigt op @yahoo.com. De ervaring leert dat ons systeem je reservering dan niet goed verwerkt. Als je geen ander e-mailadres hebt, stuur dan een mailtje naar info@evdaimonia.com
Voer alstublieft uw naam in.
maak aub een keuze
Voer alstublieft uw adres in.
Voer alstublieft de postcode en plaats in
Graag invullen
Invalid Input
Geef alstublieft het aantal gasten aan.
Invalid Input
Geef alstublieft aan of vervoer gewenst is.
Invalid Input
Invalid Input
Invalid Input
Invalid Input
Invalid Input
Invalid Input
Invalid Input
VOER HET NUMMER NOGMAALS IN.